Yayın Etiği ve Kötü Uygulama Beyanı

Yayın Etiği ve Yayında Kötü Uygulama Beyanı

Bu yönergeler COPE Şeffaflık İlkeleri, En İyi Uygulama Yönergeleri ve COPE Davranış Kuralları ile uyumludur. Daha fazla ayrıntıya şu adresten ulaşılabilir: https://publicationethics.org. Yayın etiğinin en yüksek standartlarını teşvik eder ve yayında kötü uygulamalara karşı mümkün olan tüm önlemleri alırız. Yayıncı Hayriye Zehra Ulutaş, yayıncılığın tüm aşamalarındaki gözetim görevlerini son derece ciddiye alır ve etik ve diğer sorumluluklarımızın bilincindeyiz.

Editörlerin görev ve sorumlulukları

Derginin niteliğini ve bütünlüğünü sürekli geliştirmek, yazarların ve okuyucuların ihtiyaçlarını karşılamaya çalışmak, akademik tartışmayı teşvik etmek ve benzeri pek çok genel görevin yanı sıra editörler, aşağıdaki sorumlulukları yerine getirmek için en iyi niyet ve uygulamayı ortaya koyma yükümlülüğünü kabul eder:

Yayın Kurulu

Yayın kurulu, alanında tanınmış uzmanlardan oluşturulacaktır. Editör, üyelerin tam adlarını ve kurumlarını ve editörlük ofisinin güncel iletişim bilgilerini derginin web sayfasında sunacaktır.

Yayın kararları

Dergiye gönderilen makalelerden hangilerinin yayımlanacağına karar verme sorumluluğu editöre aittir. Bu tür kararlar her zaman söz konusu çalışmanın geçerliliğine ve araştırmacılar ile okuyucular açısından önemine dayanmalıdır. Editör, derginin yayın kurulunun politikalarını rehber alabilir ve hakaret, telif hakkı ihlali ve intihale ilişkin yasal gerekliliklerle sınırlı olabilir. Editör bu kararı verirken diğer editörlere veya hakemlere danışabilir.

Hakem değerlendirmesi süreci

Bir derginin tüm içeriği hakem değerlendirmesinden geçmelidir. Yayımlanmak üzere gönderilen makaleler çift kör hakem değerlendirmesi sürecinden geçirilir. Makaleler önce editörler tarafından incelenir. Editör, makaleyi derginin konu alanıyla ilgili olmadığı için ya da hiç değerlendirmeye alınamayacak kadar açıkça düşük nitelikte olduğu için reddedebilir. Değerlendirmeye uygun bulunan makaleler daha sonra makalenin alanında uzman en az iki bağımsız hakeme gönderilir. Bir makalenin hakemleri birbirlerinin kimliğini bilmez. Hakemlerden makaleyi vakit kaybetmeden yayımlanabilir, düzeltme ve iyileştirmelerle yayımlanabilir veya yayımlanamaz olarak sınıflandırmaları istenir. Hakem değerlendirmeleri genellikle makale hakkında ne yapılması gerektiğini açıkça önerir. Hakemlerin yorumları daha sonra yazar tarafından görülür.

Editörler, açıklanan süreçten yapılan her önemli sapmayı gerekçelendirmeye hazır olmalıdır. Editörler, ciddi sorunlar tespit edilmedikçe yayın kararlarını değiştirmemelidir.

Editörler, yazarlardan veya hakemlerden beklenen her şey hakkında onlara yönelik rehber bilgiler yayımlamalıdır. Bu rehber bilgiler düzenli olarak güncellenmeli ve bu kurallara atıf yapacak veya bağlantı verecektir.

Tarafsızlık

Editörler makaleleri, yazarların ırkı, cinsiyeti, cinsel yönelimi, dinî inancı, etnik kökeni, vatandaşlığı veya siyasi görüşü gözetilmeksizin entelektüel içerikleri açısından değerlendirmelidir. Editörlerin bir makaleyi yayın için kabul etme veya reddetme kararı yalnızca makalenin önemine, özgünlüğüne ve açıklığına ve çalışmanın derginin amacıyla ilgisine dayanmalıdır.

Dijital Arşivleme

Editör, dergi içeriğinin uzun süreli dijital olarak korunmasını sağlar: içerik Portico dijital koruma arşivine teslim edilir ve her makalenin bir Crossref DOI numarası vardır. Ayrıntılar derginin Dijital Arşivleme sayfasındadır.

Gizlilik

Editör ve editöryal personel, gönderilen bir makale hakkındaki hiçbir bilgiyi sorumlu yazar, hakemler, potansiyel hakemler, diğer editöryal danışmanlar ve yayıncı dışında hiç kimseye açıklamamalıdır. Editörler, gönderilen materyalin değerlendirme süresince gizli kalmasını sağlayacaktır.

Açıklama ve çıkar çatışmaları

Gönderilen bir makalede açıklanan yayımlanmamış materyaller, yazarın açık yazılı onayı olmaksızın editörün kendi araştırmasında kullanılmamalıdır. Hakem değerlendirmesi yoluyla edinilen ayrıcalıklı bilgi veya fikirler gizli tutulmalı ve kişisel çıkar için kullanılmamalıdır. Editörler, makalelerle bağlantılı yazarlar, şirketler veya (muhtemelen) kurumlardan herhangi biriyle rekabete dayalı, iş birliğine dayalı veya diğer ilişki ya da bağlantılardan kaynaklanan çıkar çatışmaları bulunan makaleleri değerlendirmekten çekilmelidir (yani bunun yerine bir eş editörden, yardımcı editörden veya yayın kurulunun başka bir üyesinden makaleyi incelemesini ve değerlendirmesini istemelidir). Editörler, tüm katkı sağlayıcılardan ilgili çıkar çatışmalarını beyan etmelerini istemeli ve çıkar çatışmaları yayından sonra ortaya çıkarsa düzeltme yayımlamalıdır.

Etik dışı davranışlarla ilgili prosedürler

Etik dışı davranış herhangi bir zamanda herhangi bir kişi tarafından tespit edilebilir ve editörün ve yayıncının dikkatine sunulabilir. Editörü veya yayıncıyı bu tür bir davranış hakkında bilgilendiren kişi, bir soruşturma başlatılabilmesi için yeterli bilgi ve kanıt sunmalıdır. Tüm iddialar ciddiye alınmalı ve başarılı bir karara veya sonuca ulaşılana kadar aynı şekilde ele alınmalıdır. Bildirilen her etik dışı yayın davranışı, yayından yıllar sonra ortaya çıkmış olsa bile incelenmelidir.

Gönderilmiş bir makale veya yayımlanmış bir çalışmayla ilgili etik şikâyetler sunulduğunda editör, yayıncıyla birlikte makul ve uygun önlemler almalıdır. Bu tür önlemler genellikle makalenin veya çalışmanın yazarıyla iletişime geçilmesini ve ilgili şikâyetin veya ileri sürülen iddiaların gereği gibi değerlendirilmesini içerecektir; ancak suiistimalin ciddiyetine bağlı olarak ilgili kurumlar ve araştırma kuruluşlarıyla ek yazışmaları da içerebilir.

Küçük suiistimaller daha geniş kapsamlı danışmaya gerek duyulmadan ele alınabilir. Her durumda yazara tüm iddialara yanıt verme imkânı tanınmalıdır.

Ciddi suiistimaller aşağıdaki önlemlerden bir veya daha fazlasının uygulanmasını gerektirebilir:

• Kabul edilebilir standartların yanlış anlaşıldığı veya yanlış uygulandığı görülen durumlarda yazarın veya hakemin bilgilendirilmesi ya da eğitilmesi.
• Suiistimali ayrıntılı olarak açıklayan resmî bir bildirimin yayımlanması.
• Yazarın veya hakemin bağlı olduğu bölümün başkanına ya da finansman kuruluşuna resmî bir yazı gönderilmesi.
• Yazarın veya hakemin bağlı olduğu bölümün başkanının bilgilendirilmesiyle birlikte bir yayının dergiden resmî olarak geri çekilmesi veya kaldırılması
• Bir kişinin katkılarına belirli bir süre için resmî bir yasak getirilmesi.

Yazarların görev ve sorumlulukları

Yayın ücretleri

Makale gönderim veya hakem değerlendirmesi ücreti alınmaz. 295 USD tutarındaki Makale Yayın Ücreti (APC) yalnızca kabulden sonra alınır; tam veya kısmi muafiyet mümkündür. Ödeme veya muafiyet durumunun editöryal kararlar üzerinde hiçbir etkisi yoktur. Ayrıntılar için Makale Yayın Ücreti (APC) sayfasına bakınız.

Açık erişim ve lisans

Dergiye çevrimiçi olarak ücretsiz erişilebilir. Cilt 12, Sayı 3'ten (Eylül 2026) itibaren yayımlanan makaleler Creative Commons Atıf 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY 4.0) ile lisanslanır; daha önceki makaleler CC BY-NC ile lisanslanmıştır. Telif hakkı yazarlarda kalır.

Raporlama standartları

Makale yazarları, yapılan çalışmanın doğru bir anlatımını ve öneminin nesnel bir tartışmasını sunmalıdır. Temel veriler makalede doğru şekilde yansıtılmalıdır. Bir makale, başkalarının çalışmayı tekrarlayabilmesine olanak verecek yeterli ayrıntı ve kaynak içermelidir. Hileli veya bilerek yanlış beyanlar etik dışı davranış oluşturur ve kabul edilemez. Derleme ve mesleki yayın makaleleri de doğru ve nesnel olmalı, editöryal „görüş‟ yazıları da açıkça bu şekilde belirtilmelidir.

Verilere erişim ve verilerin saklanması

Yazarlardan editöryal inceleme için bir makaleyle ilgili ham verileri sunmaları istenebilir; yazarlar, uygulanabilir olması hâlinde bu verilere kamunun erişimini sağlamaya hazır olmalı ve her durumda bu verileri yayından sonra makul bir süre saklamaya hazır olmalıdır.

Özgünlük ve intihal

Yazarlar tamamen özgün çalışmalar yazdıklarından ve başkalarının çalışmalarını ve/veya sözcüklerini kullanmışlarsa bunlara uygun şekilde atıf yapıldığından veya alıntılandığından emin olmalıdır. İntihal, başkasına ait bir makaleyi yazarın kendi makalesiymiş gibi „göstermekten‟ başkasının makalesinin önemli bölümlerini (kaynak göstermeden) kopyalamaya veya başka sözcüklerle ifade etmeye, başkalarının yürüttüğü araştırmanın sonuçlarını sahiplenmeye kadar pek çok biçimde ortaya çıkar. İntihal her biçimiyle etik dışı yayın davranışı oluşturur ve kabul edilemez.

Çoklu, gereksiz veya eş zamanlı yayın

Bir yazar, özünde aynı araştırmayı anlatan makaleleri genel olarak birden fazla dergide veya birincil yayında yayımlamamalıdır. Aynı makalenin eş zamanlı olarak birden fazla dergiye gönderilmesi etik dışı yayın davranışı oluşturur. Genel olarak bir yazar, daha önce yayımlanmış bir makaleyi başka bir dergide değerlendirilmek üzere göndermemelidir.

Kaynakların belirtilmesi

Başkalarının çalışmaları her zaman uygun şekilde belirtilmelidir. Yazarlar, raporlanan çalışmanın niteliğini etkilemiş olan yayınlara atıf yapmalıdır. Üçüncü taraflarla yapılan konuşma, yazışma veya tartışma gibi özel yollarla edinilen bilgiler, kaynağın açık yazılı izni olmaksızın kullanılmamalı veya bildirilmemelidir. Makalelerin veya hibe başvurularının hakemliği gibi gizli hizmetler sırasında edinilen bilgiler, bu hizmetlere konu olan çalışmanın yazarının açık yazılı izni olmaksızın kullanılmamalıdır.

Makalenin yazarlığı

Yazarlık, raporlanan çalışmanın kavramsallaştırılmasına, tasarımına, yürütülmesine veya yorumlanmasına önemli katkı sağlamış kişilerle sınırlı olmalıdır. Önemli katkı sağlamış herkes eş yazar olarak listelenmelidir. Araştırma projesinin belirli esaslı yönlerine katılmış başka kişiler varsa, bu kişilere teşekkür edilmeli veya katkı sağlayıcı olarak listelenmelidir. Sorumlu yazar, uygun olan tüm eş yazarların makalede yer aldığından ve uygun olmayan hiçbir eş yazarın yer almadığından, ayrıca tüm eş yazarların makalenin son hâlini gördüğünden, onayladığından ve yayın için gönderilmesini kabul ettiğinden emin olmalıdır.

Açıklama ve çıkar çatışmaları

Tüm yazarlar, makalelerinin sonuçlarını veya yorumlanmasını etkilediği düşünülebilecek her türlü mali veya diğer esaslı çıkar çatışmasını makalelerinde beyan etmelidir. Projeye sağlanan tüm mali destek kaynakları beyan edilmelidir. Beyan edilmesi gereken olası çıkar çatışmalarına örnek olarak istihdam, danışmanlıklar, hisse senedi sahipliği, onur ücretleri, ücretli bilirkişilik, patent başvuruları/tescilleri ve hibeler veya diğer finansman sayılabilir. Olası çıkar çatışmaları mümkün olan en erken aşamada beyan edilmelidir. Okuyucular, araştırmayı kimin finanse ettiği ve finansman sağlayıcıların araştırmadaki rolü hakkında bilgilendirilmelidir.

Yayımlanmış çalışmalardaki temel hatalar

Bir yazar kendi yayımlanmış çalışmasında önemli bir hata veya yanlışlık fark ettiğinde, dergi editörünü veya yayıncıyı derhâl bilgilendirmek ve makaleyi geri çekmek veya düzeltmek için editörle iş birliği yapmak yazarın yükümlülüğüdür. Editör veya yayıncı, yayımlanmış bir çalışmanın önemli bir hata içerdiğini üçüncü bir taraftan öğrenirse, makaleyi derhâl geri çekmek veya düzeltmek ya da özgün makalenin doğruluğuna ilişkin kanıtı editöre sunmak yazarın yükümlülüğüdür.

Hakemlerin görev ve sorumlulukları

Editöryal kararlara katkı

Hakem değerlendirmesi, editöre editöryal kararlar vermede yardımcı olur ve yazarla yapılan editöryal yazışmalar yoluyla yazara da makaleyi geliştirmede yardımcı olabilir. Hakem değerlendirmesi, resmî bilimsel iletişimin temel bir bileşenidir. Yayınlara katkıda bulunmak isteyen yazarlar, hakemlik görevini adil bir ölçüde üstlenmekle yükümlüdür.

Zamanında değerlendirme
Seçilen hakemlerden, bir makalede raporlanan araştırmayı değerlendirmek için kendini yeterli görmeyen veya makaleyi zamanında değerlendirmesinin mümkün olmayacağını bilen kişi, editörü bilgilendirmeli ve değerlendirme sürecinden çekilmelidir.

Gizlilik
Değerlendirme için alınan tüm makaleler gizli belge olarak ele alınmalıdır. Bu makaleler, editörün izin verdiği durumlar dışında başkalarına gösterilmemeli veya başkalarıyla tartışılmamalıdır.

Nesnellik standartları

Değerlendirmeler nesnel biçimde yapılmalıdır. Yazarın kişisel olarak eleştirilmesi uygunsuzdur. Hakemler görüşlerini destekleyici argümanlarla açıkça ifade etmelidir.

Kaynakların belirtilmesi

Hakemler, yazarlar tarafından atıf yapılmamış ilgili yayımlanmış çalışmaları belirlemelidir. Bir gözlemin, çıkarımın veya argümanın daha önce bildirildiğine ilişkin her ifadeye ilgili atıf eşlik etmelidir. Hakem ayrıca, değerlendirilmekte olan makale ile kişisel olarak bilgi sahibi olduğu yayımlanmış başka herhangi bir makale arasındaki önemli benzerlik veya örtüşmeleri editörün dikkatine sunmalıdır.

Açıklama ve çıkar çatışması

Gönderilen bir makalede açıklanan yayımlanmamış materyaller, yazarın yazılı onayı olmaksızın hakemin kendi araştırmasında kullanılmamalıdır. Hakem değerlendirmesi yoluyla edinilen ayrıcalıklı bilgi veya fikirler gizli tutulmalı ve kişisel çıkar için kullanılmamalıdır. Hakemler, makalelerle bağlantılı yazarlar, şirketler veya kurumlardan herhangi biriyle rekabete dayalı, iş birliğine dayalı veya diğer ilişki ya da bağlantılardan kaynaklanan çıkar çatışmaları bulunan makaleleri değerlendirmemelidir.