DOI ve Crossref açıklanmaktadır

Bir DOI Nedir

Dijital Nesne Tanımlayıcısı (DOI), genellikle bir dergi makalesi olmak üzere bir nesne için kalıcı bir tanımlayıcıdır. Eğik çizgiyle ayrılmış iki bölümden oluşur: bir önek ve bir son ek. DOI Vakfının kendi örneğinde, 10.1000/182, önek 10.1000, son ek ise 182'dir. Bir DOI'ün amacı, bir web adresi değiştiğinde de işlevini sürdürmesidir: arkasındaki üst veriler güncellenebilirken DOI aynı kalır ve DOI sistemi bir kişiyi veya programı güncel konuma yönlendirir. Çözümleme ücretsizdir.

DOI Vakfı, kalıcılığın yalnızca teknolojiye değil, kuruluşlara da bağlı olduğunu vurgular. Bu nedenle bir DOI, yalnızca onu kaydeden ve kaydını güncel tutan yayıncı kadar güvenilirdir.

Crossref Ne Yapar?

Crossref bir kayıt kuruluşudur. Yayıncılar ve dergiler gibi üyeler içeriklerini kaydeder ve her öğeyi bir tanımlayıcıyla ilişkilendiren üst veri kayıtlarını yükler. Crossref bu üst verileri JSON ve XML üzerinden API'ler aracılığıyla açık erişimli olarak sunar. Üyeler, kayıtlı üst verilerini URL'ler, lisanslar ve Crossmark verileri dahil olmak üzere güncel tutmak zorundadır.

Üst veriler; bibliyografik ayrıntılar, fon bilgileri, lisanslar, düzeltme ve geri çekme gibi yayın sonrası güncellemeler, ORCID ve ROR tanımlayıcıları ile özetler içerebilir. Belirli bir makale için gerçekte hangi alanların bulunduğu yayıncının yüklediğine bağlıdır; bu nedenle boş alanlar normaldir ve tahminle doldurulmamalıdır.

Crossref, birkaç DOI kayıt kuruluşundan biridir. Her DOI bir Crossref DOI değildir; bu nedenle Crossref'in bulamadığı bir DOI, başka bir kuruluşta hâlâ geçerli olabilir.

Bir DOI'yı Kaynağa Dönüştürme

Bir DOI, https://doi.org/10.xxxx/xxxxx biçiminde tam bağlantı olarak gösterilmelidir. Crossref'in görüntüleme yönergeleri HTTPS ve doi.org alan adının kullanılmasını önerir; bağlantının önüne "doi:" veya "DOI:" yazılmamalıdır. dx.doi.org ile başlayan eski bağlantılar hâlâ çalışır, ancak yeni kaynaklarda güncel biçim kullanılmalıdır.

Hazır bir atıf almak için içerik pazarlığı (content negotiation) yöntemini kullanabilirsiniz. DOI bağlantısına bir Accept üstbilgisiyle yapılan istek, üst verileri istediğiniz biçimde döndürür. Örneğin application/x-bibtex üstbilgisi BibTeX döndürür; text/x-bibliography ise bir stil ve yerel ayar da belirtildiğinde biçimlendirilmiş bir atıf döndürür. Atıf stilleri Citation Style Language deposundan gelir ve Crossref, mevcut stilleri API üzerinde listeler. Birçok kaynak yönetim yazılımı, bir DOI yapıştırdığınızda bunu sizin yerinize yapar.

Sonucu her zaman makaleyle karşılaştırın. Otomatik oluşturulan kaynaklarda yanlış büyük-küçük harf kullanımı, eksik diyakritik işaretler (Türkçe karakterlerde sık görülen bir sorun) veya eksik yazarlar bulunabilir. Vancouver stilini izleyen dergiler için, gönderim yapacağınız derginin istediği biçimi doğrulayın.

Bir DOI'yi Denetleme

• Tıklayın. https://doi.org/ adresini açın ve ardından DOI değerini girin. Yayıncının makale sayfasına, aynı başlık ve yazarlarla birlikte ulaşmanız gerekir.
• Kayda bakın. https://api.crossref.org/works/ adresindeki Crossref REST API sorgusu, ardından DOI ile birlikte, depolanan kaydı JSON olarak döndürür. Kayıt olmanız gerekmez. İstekleri otomatik olarak gönderiyorsanız, mailto parametresine e-posta adresinizi ekleyin; böylece 'nazik havuz' (polite pool) kapsamında hizmet alırsınız.
• Güncellemeleri kontrol edin. Kayıt, makaleyle bağlantılı düzeltme veya geri çekme bildirimlerini içerebilir ve yayıncının sayfasında Crossmark düğmesi görünebilir.
• Yazım hatalarına dikkat edin. Tek bir yanlış karakter başka bir makaleye veya hiçbir sonuca yol açar. Yeniden yazmak yerine kopyalayıp yapıştırın.

DOI, bir öğenin kaydedildiğini gösterir. Eserin hakemli veya doğru olduğunu göstermez ve dergi kalitesi hakkında hiçbir şey söylemez.

Kaynaklar

• DOI Vakfı, DOI nedir: https://www.doi.org/the-identifier/what-is-a-doi/
• Crossref, ilkeler ve uygulamalar: https://www.crossref.org/documentation/principles-practices/
• Crossref, DOI görüntüleme kılavuzları: https://www.crossref.org/display-guidelines/
• Crossref, REST API: https://www.crossref.org/documentation/retrieve-metadata/rest-api/
• Crossref, içerik müzakeresi (content negotiation): https://www.crossref.org/documentation/retrieve-metadata/content-negotiation/
• Crossref, Crossmark: https://www.crossref.org/services/crossmark/